Structurele tekorten, stijgende lasten en een keuze tussen vijftig woningen of een gemeentehuis van vele tientallen miljoenen euro’s. Terwijl achter gesloten deuren wordt onderhandeld over een nieuw college, ligt er een ongemakkelijke werkelijkheid op tafel. De financiële stukken die de gemeenteraad de afgelopen weken heeft ontvangen, schetsen een beeld dat haaks staat op de ambities die de afgelopen jaren zijn uitgesproken. Want terwijl inwoners worden geconfronteerd met stijgende woonlasten, hogere gemeentelijke belastingen en een woningmarkt die volledig vastloopt, blijkt uit de Kaderbrief 2027 dat de gemeente de komende jaren voor aanzienlijke financiële uitdagingen staat. Lokaal Edam-Volendam maakt zich daar grote zorgen over.
Achter de gepresenteerde cijfers gaat namelijk een minder rooskleurige werkelijkheid schuil. In de Kaderbrief schrijft het college zelf dat het begrotingssaldo inclusief taakstellingen, stelposten en reserveonttrekkingen een positiever beeld kan geven dan feitelijk structureel aan de hand is. Zonder deze posten resteert volgens de eigen cijfers van de gemeente een saldo van ongeveer €264.000 positief in 2027, gevolgd door tekorten van circa €1,8 miljoen in 2028, €3,35 miljoen in 2029 en €2,5 miljoen in 2030. Voor LEV bevestigt dit dat de gemeente op papier een redelijk financieel beeld presenteert, maar dat onder de motorkap sprake is van structurele financiële risico’s.
Opvallend is bovendien dat het college zelf aangeeft dat het saldo exclusief taakstellingen, stelposten en reserveonttrekkingen het meest representatieve beeld geeft van de structurele financiële positie van de gemeente. Tegelijkertijd erkent het college dat de gepresenteerde financiële ruimte mede afhankelijk is van taakstellingen en stelposten waaraan significante risico’s zijn verbonden. Daarbij wijst het college zelf op onzekerheden rond toekomstige bijdragen van het Rijk. Wanneer deze verwachtingen niet worden gerealiseerd, zal de financiële ruimte van de gemeente verder onder druk komen te staan.
Die zorgen beperken zich bovendien niet tot Edam-Volendam alleen. Landelijk wordt door gemeenten, deskundigen en belangenorganisaties gewaarschuwd voor nieuwe financiële problemen vanaf 2028. Extra rijksmiddelen bieden volgens diverse analyses slechts tijdelijke verlichting, terwijl de kosten voor onder meer jeugdzorg, Wmo, personeel en inflatie blijven stijgen. Voor LEV onderstreept dit dat financiële voorzichtigheid de komende jaren geen luxe is, maar noodzaak.
Wat inwoners wel weten, is dat zij nu al steeds meer betalen. De OZB is de afgelopen jaren fors verhoogd en uit de beantwoording van vragen blijkt dat deze verhoging de komende jaren miljoenen euro’s extra moet opleveren voor de gemeentebegroting. Alleen al de structurele OZB-verhoging levert volgens het college €500.000 extra op in 2027. Door de cumulatieve werking loopt dit effect op tot ruim €2,1 miljoen in 2030. Deze bedragen komen volledig ten gunste van het gepresenteerde begrotingssaldo. Voor LEV bevestigt dit een zorgelijke ontwikkeling: de inwoner dreigt steeds nadrukkelijker de sluitpost van de gemeentebegroting te worden.
Daar blijft het niet bij. Voor de afvalstoffenheffing wordt al uitgegaan van een jaarlijkse stijging van 5 procent. Daarnaast is voor 2027 een extra opbrengst opgenomen om het afvalbeleid verder kostendekkend te maken. Als deze opbrengst via de afvalstoffenheffing wordt gerealiseerd, betekent dit opnieuw een extra lastenverzwaring voor inwoners. Ook andere gemeentelijke tarieven en heffingen stijgen mee met de oplopende kosten van de overheid. Voor veel inwoners komt dit bovenop hogere energierekeningen, stijgende boodschappenprijzen, duurdere verzekeringen en oplopende woonlasten.
Ook rond het afvalbeleid ontstaan vragen. HVC, het afvalbedrijf waarvan de gemeente mede-eigenaar is, verwerkt het huishoudelijk afval van inwoners. Uit beantwoording van vragen blijkt dat het jaarlijkse tekort op bedrijfsafval inmiddels ongeveer €300.000 bedraagt. Tegelijkertijd wordt toegewerkt naar verdere kostendekkendheid van het afvalsysteem. Voor LEV onderstreept dit dat ook binnen bestaande gemeentelijke samenwerkingen kritisch moet worden gekeken naar kosten, risico’s en toekomstige lasten voor inwoners. Opvallend is bovendien dat het college bevestigt dat de transporttarieven van HVC niet zijn gebaseerd op afstand, maar op tonnage. Daarmee vervalt volgens LEV een belangrijk argument dat in het verleden regelmatig werd gebruikt ter onderbouwing van deze samenwerking.
Tegen deze achtergrond blijft één dossier nadrukkelijk boven de markt hangen: het nieuwe gemeentehuis. Uit eerder uitgevoerd onderzoek blijkt dat een nieuw gemeentehuis vele tientallen miljoenen euro’s kan kosten. Daarbij komt dat de afgelopen jaren al miljoenen euro’s zijn uitgegeven aan onderzoeken, planvorming, gebiedsontwikkelingen en voorbereidingen van grote ruimtelijke projecten. Voor verschillende ontwikkelingen bestaan nog aanzienlijke onzekerheden over de uiteindelijke financiële haalbaarheid, planning en uitvoering. Het college geeft bovendien zelf aan dat binnen meerdere grote grondexploitaties sprake is van substantiële financiële risico’s waarvoor extra buffers noodzakelijk worden geacht. Opvallend is daarnaast dat het college inmiddels aangeeft dat toekomstige woningbouwprojecten door de eisen rond betaalbare en sociale woningbouw steeds vaker een negatief financieel saldo kunnen kennen, waardoor extra financiële buffers noodzakelijk zijn. Juist daarom vindt LEV dat nieuwe investeringen extra kritisch moeten worden beoordeeld.
Voor LEV is daarom de vraag gerechtvaardigd of dit het juiste moment is om een investering van deze omvang te doen. Die vraag wordt nog belangrijker wanneer gekeken wordt naar de woningmarkt. Starters wonen noodgedwongen langer thuis omdat betaalbare woningen ontbreken. Tegelijkertijd willen veel senioren doorstromen naar een kleinere of levensloopbestendige woning, maar ontbreekt daarvoor het aanbod. Daardoor blijven gezinswoningen bezet en raakt de doorstroming verder verstopt.
Juist daarom kijkt LEV kritisch naar het Tase-terrein. Waar nu wordt gesproken over een nieuw gemeentehuis, bestaat ook de mogelijkheid om op deze locatie circa vijftig extra woningen te realiseren. Woningen voor starters. Woningen voor senioren. Woningen die kunnen bijdragen aan het doorbreken van de woningmarkt die steeds verder vastloopt. Volgens LEV raakt deze discussie daarmee de kern van de keuzes waar de nieuwe coalitie voor staat.
Kiezen we voor een gemeentehuis van vele tientallen miljoenen euro’s, terwijl inwoners steeds meer betalen? Of kiezen we voor woningen voor inwoners die daar al jaren op wachten?
Om inwoners zelf een stem te geven in deze discussie heeft LEV inmiddels een petitie gestart over de toekomst van het Tase-terrein: https://tase-terrein.nl. Inwoners kunnen daarin aangeven of zij de voorkeur geven aan een nieuw gemeentehuis of aan extra woningbouw op deze locatie. De eerste reacties laten zien dat dit onderwerp leeft onder de bevolking.
Begrijpelijk, want uiteindelijk gaat deze discussie niet over stenen, kantoren of bouwtekeningen. Het gaat over prioriteiten. Over de vraag waar schaarse publieke middelen het beste kunnen worden ingezet. Over de vraag of verdere lastenverzwaringen voor inwoners te rechtvaardigen zijn terwijl tegelijkertijd investeringen van vele tientallen miljoenen euro’s op tafel liggen. En vooral over de vraag welke gemeente het nieuwe college wil nalaten aan de volgende generatie. De partijen die momenteel onderhandelen over een nieuw college zullen de komende weken kleur moeten bekennen. Niet alleen over een gemeentehuis, maar vooral over de vraag welke prioriteiten zij stellen wanneer de financiële ruimte kleiner wordt. Kiezen zij voor vele tientallen miljoenen euro’s aan nieuwe huisvesting voor de gemeentelijke organisatie, of kiezen zij voor woningen voor starters en senioren, betaalbare lasten en financiële zekerheid voor inwoners?
Wilt u zelf de onderliggende documenten, beantwoorde raadsvragen en financiële stukken bekijken waarop dit artikel is gebaseerd? LEV heeft de belangrijkste stukken hier openbaar beschikbaar gemaakt. Wij nodigen iedere inwoner uit om de stukken zelf te lezen en op basis van de feiten een eigen oordeel te vormen over de keuzes waar de nieuwe coalitie de komende periode voor staat.
Fractie Lokaal Edam-Volendam
E-mail: info@lokaal-edamvolendam.nl